Q-KOORTS
de Australische tekenbeetkoorts
Rogier Verberne
met tekeningen van Marisca Bruinooge-Verberne
|
Q-KOORTSde Australische tekenbeetkoortsRogier Verberne |
|
Een oude maar nog onbekende ziekteQ-koorts bij mensenIn 1935 werd door Derrick een ziekte beschreven bij medewerkers van een slachthuis in Australië. Vanwege de weinig specifieke symptomen gaf hij daaraan de naam Q-koorts (Query = vraagteken). De ziekteverschijnselen lijken op griep: koorts, hoofdpijn, hoesten en vermoeidheid. In circa 2% van de gevallen ontwikkelt zich een chronische variant met ernstige complicaties zoals ontstoken hartkleppen. Maar de meeste besmettingen blijven onopgemerkt of ze verlopen met milde ziekteverschijnselen. Q-koorts komt over de hele wereld voor. Het wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Die kan van allerlei dieren op mensen worden overgedragen. Dat kan door direct contact, via de lucht door rondstuivende excreta (mest, vruchtwater) of door bijv. teken. Ook zijn enkele besmettingen van mens naar mens beschreven.NederlandQ-koorts komt in Nederland al ruim vijftig jaar voor. Het aantal ziektegevallen schommelde sinds 1979 tussen 5 en 20 per jaar. Maar in 2007 begon vanuit het zuidoosten (Herpen) het aantal meldingen van Q-koorts te stijgen: dat jaar werden bij de GGD’en liefst 168 gevallen geregistreerd. In 2008 waren er dat 1000 en een patiënt overleed toen aan een chronische variant van de ziekte. In 2009 werden 2354 gevallen gemeld en overleden zes patiënten die allemaal ook andere, ernstige aandoeningen hadden. Intussen bleef het aantal ziektemeldingen in de buurlanden onveranderd laag: bijv. in België werden in 2009 slechts 18 gevallen gerapporteerd. De uitzonderlijke situatie in Nederland werd toegeschreven aan bedrijven met besmette melkgeiten. Echter in België waren ook besmette bedrijven maar dat veranderde daar niks aan de incidentie van Q-koorts onder de inwoners. Dit verschil met de buurlanden is onopgehelderd.
Niet alleen geiten en schapen zijn dragers van de Q-koortsbacterie DragersVan de 400 bedrijven met melkgeiten en melkschapen is 22% met de bacterie besmet. In de Tsjechische republiek bleek van de geschoten damherten 50% serologisch positief op Q-koorts. Over de meeste andere diersoorten die als dragers van de bacterie bekend zijn, ontbreken kwantitatieve infectiegegevens. De besmetting is bij veel diersoorten vastgesteld o.a. honden, katten, cavia’s en konijnen; bij kippen, eenden, kalkoenen, duiven en andere vogels; varkens, runderen en kamelen; bavianen, buffels, hyena's, luipaarden en andere dierentuindieren; muizen, ratten, luizen, mijten en teken. De lijst is niet volledig. Mensen met intensieve diercontacten hebben vaker afweerstoffen tegen de Q-koortsbacterie. Bijvoorbeeld van 209 veeartsen had 81% afweerstoffen tegen 2,4% van de hele Nederlandse bevolking. Maar geen van die veeartsen was ziek geweest door Q-koorts. De infectie was dus onopgemerkt verlopen.BacteriestammenVan de Q-koortsbacterie zijn nu 15 verschillende stammen bekend. Wellicht heeft elke diersoort die drager is een eigen bacteriestam. In Nederland blijft men er vanuit gaan dat de bacteriestam van geiten en schapen de veroorzaker is van Q-koorts bij mensen. Toch is al in april 2009 door het Centraal Veterinair Instituut (CVI) vastgesteld dat de Coxiella burnetii die bij geiten abortus (verwerpen) veroorzaakt niet gelijk is aan de stam die werd geïsoleerd bij mensen met Q-koorts. Welke diersoort drager is van de bacteriestam die identiek is (matcht) met de ziekteverwekker van mensen is nog onbekend. Uit onderzoek in Zuid-Frankrijk blijkt een tekensoort verdacht.
Teken kunnen de ziekte van Lyme maar ook Q-koorts overbrengen Besmet maar niet ziekVan 238 geitenhouders had ruim 83% afweerstoffen tegen Q-koorts. Ook bij hen bleef de besmetting onopgemerkt en werd niemand ziek. Vier stagiairs die hielpen bij de verlossingen op een schapenbedrijf kregen wel milde klachten. Of de diagnose Q-koorts bij hen onomstreden was (door seroconversie of titerstijging bevestigd), is niet bekend. Mogelijk is de diagnose vooral gebaseerd op hun verblijf op het schapenbedrijf. Hoe dan ook: besmetting met de Q-koortsbacterie van geiten of schapen geeft bij gezonde mensen geen of maar weinig ziekteverschijnselen. De besmetting leidt wel tot de vorming van afweerstoffen.
De Q-koortsbacterie van schapen en geiten maakt mensen niet ziek Conclusies1. De Q-koortsbacterie komt over de hele wereld voor bij vele en zeer verschillende diersoorten.2. Tot nu toe zijn 15 verschillende stammen van deze bacterie geïdentificeerd; wellicht heeft elke drager een eigen bacteriestam. 3. Welke diersoort drager is van de bacteriestam die mensen ziek maakt, is nog onbekend; mogelijk zijn teken daarvoor verantwoordelijk. 4. Besmetting met de bacteriestam van geiten en schapen veroorzaakt bij mensen wel afweerstoffen maar het maakt ze weinig of niet ziek.
© Rogier Verberne andere e-boeken van Rogier Verberne |
